Die huwelik van woord & beeld. 11. Robert Mapplethorpe

Robert Mapplethorpe, Self-portrait

Robert Mapplethorpe
Johann de Lange

   vir Hennie Aucamp

Jou laaste selfportret
is een wat striem:
’n last sitting as’t ware,
boeiend soos die wit
kalla-lelie, honger na kennis,
wat besorgd buig oor sy skaduwee,
bewus van sy dood,
sy einde intiem.

                       Jou gesig
’n opaal skyf sweef
weg in die volstrekte swart
agtergrond, alreeds
besig om los te raak
terwyl jy dit beleef.

Gevang in raam na raam
die anonieme lywe, private orgies
openbaar gemaak;
Dionusos-&-sy-wywe;
fallusse geamputeerd
soos besnyde blomme,
of aangebied as offervrugte;

jou koplose portrette, self-
portret as duiwel met die sweep
in jou harige agterent
soos ’n stert, in leerkamaste,
die dekor van ’n skaduwêreld laastelik
as dekadente glans opgedis: jou oë gluur
terwyl jou mond glimlag.

Ten slotte verstil jou foto’s,
verstrak tot marmertorso’s & -portrette:
Apollo wat ingekeerd droom,
of Mercurius, jou laaste reisgenoot,
die androgiene trekke
stralend wit soos vergeestelikte
vlees: die perfekte dooies
só gelaai met lewe.

                        Die skedel
op die kierie (eens ornament,
nou om jou te steun)
gaan jou reeds vooruit.
Net jou hand klou nog groot
& verbete aan jou dood.

Uit: Johann de Lange. 1993. Vleiswond. Human & Rousseau: Kaapstad.

Die huwelik van woord & beeld. 10. Charles Demuth

Charles Demuth - Two Sailors Urinating, 1930

Twee matrose wat pis
Johann de Lange

   na ’n akwarel van Charles Demuth

swaar penis-houdende matrose
selfs swaarder as dié teen die mure
van Pompeji pissende
met soet engelagtige gesigte
mikkend met sterk gewrigte
twee helder vloeiende figure
lopende water of bogende vuur
donkerblou uniforms
teen die bruin-van-die-muur
deursigtige spieëlings
van die middaguur
waarvan hulle deel is
bruisend-pissende matrose
dat soveel water dat twee
watermans soveel vuur kan hou
– die koue as van Pompeji
getuig van wat was –
dat hulle as’t ware pis
op smeulende ruïnes
’n nat vlam is op dié papier

Uit: Johann de Lange. 1991. Nagsweet. Human & Rousseau: Kaapstad.

Fabrieksgeheime: 3 digters gee raad

Michael Donaghy (1954 - 2004)

A few tips by Michael Donaghy

1. Copy the masters, use the structure of a poem you love, see how it works by making one yourself.

2. Beginning poets should try writing in metre, in iambic pentameter, the quintessential English line.

3. Poetry is about sound.

4. Use rhetorical devices. His favourite in class was chiasmus, the reversal, as in: .”Who only by moving can balance,/Only by balancing move .”

5. Good things come in threes.

6. .”This line seems to bring everything together… that’s the exact centre of the poem… hmm….”

7. Rhyme is a device that can make an idea seem true. By marrying the sounds you seem to marry the sense as well.

8. If you are going to use rhyme, though, you must do it well: .”otherwise it’s like I came into the room stilt-walking and then fell on my face in front of you!.” Buy a rhyming dictionary and use it.

9. Evidence of craft increases our trust in the poet. Why trust someone who didn’t make any effort?

10. .”The windmills of your mind .” Never prescriptive, Michael would jump on this .” of an .” construction. Ezra Pound (.”the PT Barnum of modern poetry.”) had objected before him and he held it fast.

11. Once you’ve written it, it belongs to the reader. You have to butt out. It’s their poem now.

***

Allen Ginsberg, Poetry reading in London, 1965

Allen Ginsberg's Mind Writing Slogans

“First thought is best in Art, second in other matters .” – William Blake


I. Ground (Situation, or Primary Perception)

1. “First Thought, Best Thought.” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

2. “Take a friendly attitude toward your thoughts .” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

3. “The Mind must be loose .” – John Adams

4. “One perception must immediately and directly lead to a further perception .” – Charles Olson, .”Projective Verse.”

5. “My writing is a picture of the mind moving .” – Philip Whalen

6. Surprise Mind – Allen Ginsberg

7. “The old pond, a frog jumps in, Kerplunk!.” – Basho

8. “Magic is the total delight (appreciation) of chance.” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

9. “Do I contradict myself?
    Very well, then I contradict myself,
    (I am large. I contain multitudes.).”
    – Walt Whitman

10. “...What quality went to form a man of achievement, especially in literature? ...Negative capability, that is, when a man is capable of being in uncertainties, mysteries, doubts, without any irritable reaching after fact & reason .” – John Keats

11. “Form is never more than an extension of content .” – Robert Creeley to Charles Olson

12. “Form follows function .” – Frank Lloyd Wright

12. Ordinary Mind includes eternal perceptions. – Allen Ginsberg


14 .”Nothing is better for being Eternal
        Nor so white as the white that dies of a day .”
        – Louis Zukofsky

15. Notice what you notice. – Allen Ginsberg

16. Catch yourself thinking. – Allen Ginsberg

17. Observe what's vivid. – Allen Ginsberg

18. Vividness is self-selecting. – Allen Ginsberg

19. “Spots of Time.” – William Wordsworth

20. If we don't show anyone we're free to write anything. – Allen Ginsberg

21. “My mind is open to itself .” – Gelek Rinpoche

22. “Each on his bed spoke to himself alone, making no sound .” – Charles Reznikoff


II. Path (Method or Recognition)

23. “No ideas but in things .” .”...No ideas but in the Facts .” – William Carlos Williams

24. “Close to the nose .” – William Carlos Williams

25. “Sight is where the eye hits .” – Louis Zukofsky

26. “Clamp the mind down on objects .” – William Carlos Williams

27. “Direct treatment of the thing.. .” (or object.).” – Ezra Pound, 1912

28. “Presentation, not reference.. .” – Ezra Pound

29. “Give me a for instance .” – Vernacular

30. “Show not tell .” – Vernacular

31. “The natural object is always the adequate symbol .” – Ezra Pound

32 .”Things are symbols of themselves .” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

33. “Labor well the minute particulars, take care of the little ones
      He who would do good for another must do it in minute particulars
     General Good is the plea of the Scoundrel Hypocrite and Flatterer
     For Art & Science cannot exist but in minutely organized particulars.”
     – William Blake

34. “And being old she put a skin
        On everything she said .”
        – William Butler Yeats

35. “Don't think of words when you stop but to see the picture better .” – Jack Kerouac

36. “Details are the Life of Prose .” – Jack Kerouac

37. Intense fragments of spoken idiom, best. – Allen Ginsberg

38. “Economy of Words.” – Ezra Pound

39. “Tailoring.” – Gregory Corso

40. Maximum information, minimum number of syllables. – Allen Ginsberg

41. Syntax condensed, sound is solid. – Allen Ginsberg

42. Savor vowels, appreciate consonants. – Allen Ginsberg

43. “Compose in the sequence of the musical phrase, not in sequence of a metronome .” – Ezra Pound

44. “...awareness...of the tone leading of the vowels .” – Ezra Pound

45. “...an attempt to approximate classical quantitative meters.. .” – Ezra Pound

46. “Lower limit speech, upper limit song.” – Louis Zukofsky

47 .”Phanopoeia, Melopoeia, Logopoeia .” – Ezra Pound

48. “Sight, Sound & Intellect .” – Louis Zukofsky

49. “Only emotion objectified endures .” –  Louis Zukofsky


III. Fruition (Result or Appreciation)

50. Spiritus = Breathing = Inspiration = Unobstructed Breath

51. “Alone with the Alone.” – Plotinus

52.Sunyata (Skt.) = Ku (Japanese) = Emptiness

53 .”What's the sound of one hand clapping?.” – Zen Koan

54. “What's the face you had before you were born?.” – Zen Koan

55. Vipassana (Skt.) = Clear Seeing

56. “Stop the world.” – Carlos Casteneda

57. “The purpose of art is to stop time .” – Bob Dylan

58. “The unspeakable visions of the individual .” – Jack Kerouac

59. “I'm going to try speaking some reckless words, and I want you to try to listen recklessly .” – Chuang Tzu, (Tr. Burton Watson)

60. “Candor.” – Walt Whitman

61. “One touch of nature makes the whole world kin .” – William Shakespeare

62. “Contact.” – A Magazine, Nathaniel West & William Carlos Williams, Eds.

63. “God Appears & God is Light
        To those poor Souls who dwell in Night
        But does a Human Form Display
        To those who Dwell in Realms of day .”
         – William Blake

64. Subject is known by what she sees. – Allen Ginsberg

65. Others can measure their visions by what we see. – Allen Ginsberg

66. Candor ends paranoia. – Allen Ginsberg

67. “Willingness to be Fool .” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

68. “day & night/you're all right.” – Gregory Corso

69. Tyger: “Humility is Beatness .” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche & Allen Ginsberg

70. Lion: “Surprise Mind.” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche & Allen Ginsberg

71. Garuda: “Crazy Wisdom Outrageousness.” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

72. Dragon: “Unborn Inscrutability.” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

73 . “To be men not destroyers.” – Ezra Pound

74. “Speech synchronizes mind & body .” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

75. “The Emperor unites Heaven & Earth .” – Chögyam Trungpa, Gelek Rinpoche

76. “Poets are the unacknowledged legislators of the world .” – Percy Bysche Shelley

77. “Make it new.” – Ezra Pound

78. “When the mode of music changes, the walls of the city shake.” – Plato

79. “Every third thought shall be my grave.” – William Shakespeare, “The Tempest.”

80. “That in black ink my love may still shine bright.” – William Shakespeare, Sonnets

81. “Only emotion endures.” – Ezra Pound

82. “Well while I'm here I'll
       do the work –
       and what's the Work?
       To ease the pain of living.
       Everything else, drunken
       dumbshow .”
        – Allen Ginsberg

83. “...Kindness, sweetest
        of the small notes

        in the world's ache,
        most modest & gentle
        of the elements

        entered man before history
        and became his daily
        connection, let no man

        tell you otherwise .”
         – Carl Rakosi

***

Ezra Pound (1885 - 1972)

Do's and Don'ts from Ezra Pound

1. Language is an instrument for expressing and not for concealing or preventing thought.

2. A narrative is all right as long as the narrator sticks to words as simple as dog, horse, sunset.

3. Use no superfluous word, no adjective which does not reveal something.

4. Don’t use such an expression as “dim lands of peace.” It dulls the image. It mixes an abstraction with the concrete. It comes from the writer’s not realizing that the natural object is always the adequate symbol.

5. Go in fear of abstractions. Do not retell in mediocre verse what has already been done in good prose. Don't think any intelligent person is going to be deceived when you try to shirk all the difficulties of the unspeakably difficult art of good prose by chopping your composition into line lengths. . . .

6. Be influenced by as many great artists as you can, but have the decency either to acknowledge the debt outright, or to try to conceal it.

7. Use either no ornament or good ornament.

8. Poetry should be written at least as well as prose.

9. Don’t imagine that a thing will “go” in verse just because it’s too dull to go in prose.

10. When Shakespeare talks of the “Dawn in russet mantle clad” he presents something which the painter does not present. There is in this line of his nothing that one can call description; he presents.

11. Consider the way of the scientists rather than the way of an advertising agent for a new soap.

Ezra Pound & Allen Ginsberg

Norman Morrison. Hemp van vuur

Norman Morrison in vlamme voor die Pentagon

Norman Morrison
Adrian Mitchell

Op 2 November 1965
in die veelkleurige, vrydenkende
Verenigde beeldskone State van skrikwekkende Amerika
het Norman Morrison homself aan die brand gesteek
buite die Pentagon.
Hy was een-en-dertig, hy was ’n Kwaker,
en sy vrou (die een in trane op die nuusfilms)
en sy drie kinders
oorleef sonder hom so goed as wat hulle kan.
Hy het dit in Washington gedoen waar almal kon sien
want
mense is aan die brand gesteek
in die donker hoekies van Viëtnam waar niemand kon sien nie.
Hulle name, ouderdomme, gelowe en geliefdes
nêrens opgeteken nie.
Dit is wat Norman Morrison gedoen het.
Hy het petrol oor homself gegooi.
Hy het gebrand. Hy het gely.
Hy het gesterf.
Dis wat hy gedoen het
in die wit hart van Washington
waar almal kon sien.
Hy het eenvoudig sy klere afgebrand,
sy paspoort, sy pienkerige vel,
en ’n nuwe vel van vuur aangetrek
en Viëtnamees
geword.

[Vertaal deur Johann de Lange]

Arende & vlieë

Skoenbekooievaar

Daar was ’n tyd, om & by 1998, toe die gebrek aan debute my baie gekwel het. Poësie het voortdurende infusie van nuwe bloed nodig. Sedertdien het die situasie verbeter & het ’n hele klompie sterk stemme gedebuteer. Maar ek is steeds gekwel, soos trouens ook Antjie Krog, oor die gebrek aan jóng debute.

Daar is sekere belewings wat jy nét reg aan kan laat geskied terwýl jy nog jonk is. Jy kan steeds daaroor skryf as jy ouer is, maar nooit weer op die manier waaarop jy dit sou gedoen het as jongmens nie. Die jongmens se belewenis as digter is baie skraal verteenwoordig. Ons het laas met Krog (Dogter van Jefta, 1972), Annesu de Vos (Gebed van ’n groen perske en ander verse, 1980) & Theunis Engelbrecht ('n Gedig is so onskuldig soos 'n eier, 1982) wérklike jong gebute gehad. Jasper van Zyl (Die lewe tussen pikkewyne, 2011) is die eerste jong digter in ’n lang tyd, maar hy is ook al op universiteit (hoewel 'n groot deel van sy verse reeds op skool geskryf is).

Ek praat van wérklik jong digters, digters wat nog op skool is. Daar is 'n groot behoefte aan poësie wat die  huidige generasie se ervarings verwoord. Daar ís talent, ongetwyfeld, maar is uitgewers nog bereid om sulke jong digters 'n kans te gee? (Ek ignoreer nie hiermee die uiters belangrike werk wat die Nuwe stemme-reeks in dié verband doen nie, maar teen die tyd dat van dié digters met solobundels debuteer, is hulle al op universiteit, of selfs ouer, & is daardie spesifieke soort spontaneïteit uit hulle uit geworkshop)*.

In die plek daarvan het ons ’n generasie digters wat hulle nie volledig tot die letterkunde kan verbind nie, wat nie die toewyding kán of wíl gee wat enige kunsvorm van die kunstenaar eis nie; ’n generasie van Jack-of-all-trades – hulle skryf ’n bietjie, hulle maak bietjie musiek, hulle skilder 'n bietjie, hulle doen ’n bietjie pottery, hulle blog. Skryf is net nog een van die dinge wat hulle doen, dis nie die belángrikste ding wat hulle doen nie. Die gevolg is dat hulle nie één van die dinge wérklik goed doen nie. Dit blyk nie net uit hulle werk nie, maar ook uit hulle gebrekkige kennis van & belangstelling in die tradisie waartéén hulle so uitvaar. Dit word bittermin skrywers gegun om meer as een genre te bemeester & góéd te doen, & nóg minder om ook ánder kunsvorms suksesvol te bedryf.

Ek is van 'n generasie wat nie kunstenaars ernstig kan opneem vir wie hulle skryfwerk nie ’n alleroorheersende passie is nie, wat nie kan sê (& dit bedoel): ek skryf omdat ek nie anders kán nie. Daar is welkome uitsonderings wat my hoop gee, digters soos Loftus Marais, Carina Stander, Martina Klopper, Melt Myburgh, Andries Samuel, Fourie Botha (pas gedebuteer by Queillerie met  Donkerkamer), etc. Sukses as skrywer het meer te doen met deursettingsvermoë as met talent. Jy moet skryf méér as enigiets anders begeer. En jy moet vrede kan maak met die opofferings wat deel is van dié soort toewyding.

Onder die huidige generasie digters is daar 'n paar wat ek tentpredikers wil noem, die Billy Grahams van die poësie met hulle gevolg in die vleuels & agter die skerms. Ons het poësiesaamtrekke waar al die aspirante & sikofante een vir een op die verhoog die mikrofoon vasvat, uit die kreatiewe rolstoel orentkom & sê: “Ek kan dig!” En die gehoor gló.... merendeels. Die feit dat jy kan voorlees, beteken nog lank nie dat jy kan dig nie. En kan die applous eg wees?

Maar o my siel, daar’s ryke stof: hierdie tentpredikers is gereed om met die geringste aanmoediging & die karigste van rekwisiete ’n tent op te slaan & teen ’n stewige fooi te workshop dat die ink spat. En vir die sikofante is die eerste gebod: jy moet gló. In jouself, in die poësie, & verál in mý, want kyk, ek het dit gemáák, ek is bekroon, ek word gevra om oorsee voor te lees, ek kan skryf op aanvraag, béter as enige poet laureate. Ja, dis ’n generasie wat weet hoe om die tegnologie te gebruik om hulleself te bemark &’n faux kultus om hulleself te skep & aan die gang te hou. ’n Generasie star fuckers, want sonder die assosiasie of ‘vriendskap’ dan met groot name, sal dit vir party maar moeilik gaan om ernstig opgeneem te word.

En soos ons almal weet: as só 'n beweging eers momentum gekry het, as die tentprediker eers homsélf & sy boodskap gló, is daar geen keer nie. En dat Marais sy eie publisiteit glo, dat al die akkolades & onderhoude rondom skrywer-wees reguit na sy kop toe gegaan het, lei daartoe dat hy 'n uitspraak soos die volgende oor Ginsberg se ikoniese gedig "Howl" kan maak: “Dit klink nou vir my na ’n oorskatte, mistifiserende voetnoot tot Walt Whitman en ’n idealiserende beskrywing van pretensieuse daggarokers wat vrot verse skryf terwyl hulle op ander se nekke lê.” (’n Roerende chaos) Laat ons eerder nie nader kyk na die nekke waarop sommige digters deesdae lê terwyl vroulief werk nie.

Dis dié soort opgeblasenheid wat daartoe lei dat hy die werk van ander skrywers wie se bydrae & opoffering hy nie kan begín begryp nie, kan afkraak in die rubrieke waarmee hy die kollig op homself probeer hou, want publisiteit is suurstof vir dié tipe digter. Mens raak báie maklik ’n voetnoot, meneer Marais. Makliker as wat jy dink. Wat jy skryf oor Sinclair Beiles is tragies, maar dis ook ’n cautionary tale vir die res van ons.

As die tentprediker eers sy eie publisiteit glo, voel hy dit gee hom die reg om ’n tradisie (eenvoudigheidshalwe die kanon genoem) te kritiseer wat hy nie naastenby goed genoeg ken nie. En waarom dáár stop? Vat die grotes aan. Maak halfgebakte, ongetoetste uitsprake oor Allen Ginsberg, sonder dat jy sy werk ken (laat staan nog die Amerikaanse tradisie), sy relasie tot Whitman & Pound, sy voortdigting op Blake.

Ek verwys natuurlik hier na Danie Marais wat Allen Ginsberg se “Howl” ’n “onverkwiklike mengsel van selfverheerliking en selfbejammering” noem. ’n Gedig wat wêreldwyd op bykans elke letterkunde sy merk gelaat het. Ons moet Danie Marais bedank dat hy die skille van ons oë laat val het, want Ginsberg het dekades lank die hele literêre bedryf geflous. Die invloed wat van “Howl” uitgegaan het, nie net poëties nie, maar polities & in die musiekbedryf, is alles net oëverblindery & Marais is die enigste een wat die ware toedrag van sake ken.

Marais gebruik waarskynlik die uitspraak van Harold Bloom wat tereg groot waardering het vir Walt Whitman om Ginsberg tot voetnoot af te maak. Dis so half sy styl. Hy gaan gewoonlik op loop met die een of ander boek wat hy sopas gelees het, gryp ’n kontroversiële uitspraak van die skrywer aan wat hy dan verder aanvul met tweede- & derdehandse/-rangse uitsprake wat hy op die internet versamel. As jy ’n stok soek om iemand mee te slaan, & ek bedoel nou énigiemand, tot die Pous sélf, dan sal jy ’n hele bosvol stokke op die internet kry.

Maar Bloom sélf beklemtoon oor en oor dat 'n subjektiewe leser is. Hy is ’n baie stimulerende & invloedryke denker, maar sy uitsprake is nie die alfa & omega van kritiek nie, iets wat hy die éérste sal wees om te erken (of miskien ook nié, gesien die omvang van sy ego). En dan is sy eie sienings ook nooit staties nie, & evolueer van boek na boek. Bloom se uitspraak oor Ginsberg is beslis nie die laaste woord wat daar te spreke is oor Ginsberg nie, & ook nie een waaroor daar wêreldwyd konsensus is nie. Die verantwoordelike leser moet na die Ginsberg kritiek in die breë kyk om aan Bloom se uitspraak die regte gewig te gee,

Wat Ginsberg van die poësie vergéét het toe hy "Howl" geskryf het, het Marais nie meer genoeg jare oor om te leer nie. As hy maar één gedig só suksesvol & onthoubaar kan skryf, sal ernstige poësielesers dalk van hom notisie neem.

***

In dieselfde trant is die rubriek (Boegbeeld vir nuwe styl) van Charl-Pierre Naudé waarin hy hom uitlaat oor ’n sg. fascistiese ingesteldheid wat glo gespreek het uit die digter T.T. Cloete se optrede tydens ’n huldigingseremonie op Stellenbosch met die onlangse Woordfees. Terwyl Naudé nie daar was nie. Maar die geleentheid om ’n weerlose, bejaarde digter se huldiging te besoedel op grond van tweedehandse, subjektiewe uitsprake kon hy nie weerstaan nie.

Aangesien hy nie sélf teenwoordig was nie, moes hy hom eerder van enige uitsprake daar rondom weerhou het. Of ten minste uitsprake rondom T.T. Cloete, vir wie die funksie ’n hoogtepunt in ’n lang loopbaan as lettterkundige & digterlike vernuwer moes wees. In stede daarvan word allerlei aannames & uitsprake gemaak op grond van subjektiewe uitlatings van “’n Belgiese skryfster met ’n internasionaal politieke profiel” (ai, word ons nog steeds beïndruk deur die blote feit dat iemand van die buiteland is?) oor Cloete se fascisme, oor die gemiddelde ouderdom van feesgangers etc. Dit alles terwyl hy nie sélf daar was nie.

Om ’n persoon, énige persoon, wie se geboortedatum hom of haar binne 'n bepaalde tydsgewrig plaas, van fascisme te beskuldig, is opportunisties & kwaadwillig. En Naudé se ingooi van ’n ongesubstansieerde literêre uitspraak deur “’n jong (vroulike) Afrikaanse skrywer/uitgewer” oor Cloete se jongste bundel, bewys heel duidelik sy kwaadwillige bedoelings met die rubriek. As mense uitsprake wil maak oor openbare figure - al is dit tweedehands - moet hulle ten minste die balls hê om dit nie anoniem te doen nie.

Maar dit is die styl van die jonger kritiek. Die ‘grotes’ word geteiken net omdat hulle groot is. En ook nie almal nie, net die weerloses. Want dit is gewoonlik lafaards wat dit doen. Feit is dat Cloete die grootse vernuwer in die Afrikaanse poësie is sedert Breytenbach, dat hy ’n geweldige invloed op die poëtiese landskap & individuele digters uitgeoefen het, & onthou sal word lank nadat poëtastertjies van Naudé se kaliber in ’n hoogsverdienstelike & reikhalsend-langverwagte vergetelheid verdwyn het. Jy kan ’n digter aanval, maar jy kan nie sy bydrae & sy invloed ongedaan maak nie.

Oor die geopineerdheid van die naamlose Belgiër wil ek my nie eens uitlaat nie. Die Belgiërs & Nederlanders het meer dikwels dan nié opinies oor letterlik álles, & is áltyd reg. Méér nog, het die rég om oor alles & almal ’n opinie te hê, ongeag of dit ’n ingeligte opinie is of nie. Dit is trouens geen belemmering as hulle nie ’n snars verstaan van die verwikkelde konteks waarbinne ons ons bevind nie. Solank die kake net kan beweeg & die vuur vir ’n oomblik gesteel kan word.

Die feit dat daar selde reaksie op Marais of Naudé se stukke is (ek dink hier aan die “howlers” wat Marais kwytgeraak het in sy stuk oor Pessoa ), moet hulle nie verwar met konsensus nie, behalwe nou van hulle entourages. Die meeste lesers & letterkundiges wat van beter weet, beskou hulle nie as belangrik genoeg om in debat mee te tree nie. Hoe gaan die ou gesegde nou weer? Arende vang nie vlieë nie.

*
Met verwysing na die onderhoud met die gebroeders Marais op Litnet:

Oor wie wysheid om in ’n openbare forum wildvreemdes te probeer leer skryf, wil ek nie te veel sê nie. Ek herinner my ’n uitspraak wat die Amerikaanse digter Ted Kooser (Poet Laureate, 2004-2006) in sy handleiding The Poetry Home Repair Manual gemaak het. Benewens kritiek oor die jongste tendense in die poësie (“literary journals chock full of poems that are little more than anecdotes made to look like poems… tricked out in lines of verse. It's not unusual to find a volume of poems that consists of …fifty or sixty minute narratives.”), skryf hy iets meer relevant tot die kultuur van werkswinkels & skryfskole: “The industrial revolution did not reach imaginative writing until recently, and today black clouds of soot belch from the smokestacks over the creative writing schools. Poems gets manufactured and piled on the loading docks where many of them rot for lack of transport. Wouldn’t we all be better off if there wasn’t such an emphasis on productivity?”

Hy maak verder ook ’n belangrike onderskeid tussen being a poet & writing poetry: “There are, in a sense, two poets, the one alone writing a poem and the one in the black turtleneck and beret, trying to look sexy.”

Ek laat dit aan die leser oor om te besluit watter beskrywing by watter Marais pas. En ter illustrasie haal hy ’n vroeë vers van hom aan:

A poet reading

Once you were young along a river, tree to tree,
with sleek black wings and red shoulders.
You sang for yourself but all of them listened to you.

Now you’re an old blue heron with yellow eyes
and a gray neck tough as a snake.
You open your book on its spine, a split fish,
and pick over the difficult ribs,
turning your better eye down to the work
of eating your words as you go.

“At the beginning, too often it’s the idea of being a poet that matters most. It’s those sexy black wings and red shoulders. It’s the attention you want, as the poem says, ‘all of them listening to you’. And then you grow old and, if you are lucky, grow wise.”

Waaroor ek wel die een & ander wil sê, is ’n opmerking wat ek in die Tagtigerjare gemaak het oor vriendskappe tussen skrywers. Loftus Marais het onmiddellik gesnap dat dit meer moedswil as wysheid was.

Ek verstaan alte goed dat daar wél jaloesie tussen skrywers bestaan, maar wanneer daardie skrywers ook vriende is, is daar nie plek vir jaloesie nie. Elkeen doen sy eie ding & ondersteun mekaar deur daardie kalahari’s wit papier, deur die nageboortedepressies & die (meestal) nuttige euwel van resensies. Ander skrywers is dikwels jou eerste lesers & jou eerste bron van hulp.

Natuurlik lees ek bykans elke dag ’n gedig of ’n reël wat ek wens ék het geskryf, maar meestal is die ervaring een van plesier, die soort plesier wat mens ervaar as jy iets kosbaars reg onder jou neus ontdek. Ek is nie afgunstig op vriende se sukses nie, & ek kompeteer nie met vriende nie. Ek glo trouens nie skrywers behoort met mekaar te kompeteer nie, net met hulleself. Om egter te verwag dat ek my sal verheug in die sukses van my vyande, is te veel gevra. Daaroor voel ek, om Gore Vidal ietwat aan te pas: “Whenever an enemy succeeds, a little something in me dies.”


Johann de Lange

Chris Abani – Hanging in Egypt with Breyten Breytenbach

Chris Abani

Hanging in Egypt with Breyten Breytenbach
Chris Abani

There are stones even here
worn into a malevolence by time
gritting the teeth and tearing
the eyes with the memory.

Out in the desert, the wind
is a sculptor working the ephemera
of sand. Desperately editing steles
to write the names of thousands of slaves
who died to make Pharaoh great.
It is a fool’s game.

And we are like the blind musician
at the hotel who tells us with a smile:
I’ll see you later.

The guard at the pyramid eyes me.
Are you Egyptian? he demands,
then searches my bag for a bomb.
At the hotel they speak Arabic to me,
don’t treat me like the white guests,
and I guess, even here, with all
the hindsight of history we haven’t
learned to love ourselves.

I cannot crawl into the tombs, and cannot
explain why. How do you say: In my country
they buried me alive for six months?
And so you lie and tell yourself this is love.
I am protecting the world from my rage.

Rabab tells me: We know how to build graves
here. I nod. I know. It is the same all over Africa.

Do you have a knife? Do you have one?
the guards at the museum ask Breyten and me,
searching us. We call this on ourselves. We
are clearly political criminals.

I trace the glyphs chipped into stone.
As a writer I am drawn to this. If I could
I too would carve myself into eternity.
Breyten watching me says: Don’t tell me
you’ve found a spelling mistake in it!

A line of miniature statues is placed
into the tomb to serve the pharaoh.
One for each day of the year. Four hundred.
The overseers are a plus. I think
even death will not ease
the lot of the poor here.

Statues: it seems the more I search the world
for differences the more I find it all the same.
Perhaps the Buddha was a jaded traveler too
when he said we are all one.

Mona argues about who should pay
to see the mummies. It isn’t often I can
treat a girl to a dead body, Breyten insists.

A woman nearby tells her husand she can see
dead bodies at work. Why pay?
Do you think she works in a hospital? I ask.
That or the U.S. State Department, Breyten agrees.

From the top of Bab Zwelia, flat rooftops
spread out like a conference of coffee tables.
Broken walls, furniture, pots, litter the roofs
like family secrets sunning themselves.
Two white goats on a roof chew
their way through the debris.

On the Nile, Rabab sings in Arabic, tells me
she wants to be Celine Dion.
She is my sister calling me home to Egypt.
Perhaps one day I will be ready.
For now it is enough to know I can
be at home here.


Chris Abani. 2006. Hands Washing Water. Copper Canyon Press.

Namaste, Yoshi. In memoriam († 25.12.2002 - 12.04.2011)

Yoshi

Wanneer ’n geliefde sterf, is die verlies iets wat nooit weggaan nie. Dis iets waarmee jy leer saamleef; ’n soort volgehoue ontroosbaarheid.

Yoshi III
Johann de Lange

   Seeing is bereaving.
   Judith Goldman

Lenige voor- & agterpote,
die ribbekas, skouerblaaie,
jou darteldraf ligvoets
stertorent, áls is van die fyn
rugstring
gesuspendeer,
terwyl jy vórentoe luister, ore gespits,
jou blou oë luisterstil,
fyn neusvleuels wat tril-
lend die buurtnuus uitsnuffel.
In jou nek klop ’n slag-aar
ritmies, so delikaat geveer
dat ek die bloed van hart-
kamer na hartkamer kan volg.



Brahman
Johann de Lange

   vir Yoshi

Om goddelik te wil wees
soos jy, suiwer net gees,
moet ek my glo kwytskeld
van wat my nog hiér hou:

begeerte, honger, ego, geld,
ook verknog-wees-aan-jou.
Hierdie dinge ketting my vas
aan die karma-wiel.

Eers as ek aflê
áls wat ménslik aan my is,
kan ek verlig & veerlig weet

ons is suiwer siel,
& sien ek jou daagliks
stralend langs my kniel.



Afskryf

Verlies het geen massa, gaan ongeag nooit tot niet,
ontspring ontsaglik, ontplooi ontroosbaar in die tyd,
kan sny soos diamant, of sag afgee soos grafiet,
& vergeet is die gedrae etsnaald van verdriet.

Die huwelik van woord & beeld. 9. Tom Hintnaus

Tom Hintnaus

Calvin Klein

Johann de Lange

vir Hannes

Volmaak & tydloos

die blok blou lug

– mediterreens blou –

die bolyf & bene

bruin teen die wit

van ’n suil die kort-

geknipte donker hare

die skoon nek agter-

oor gekantel

die sagte onderbroek

stralend wit

die vingerpunte

ligweg op bobene

van warm marmer

opgerig hoog bo

die ronkende verkeer

van Times Square –

om die waarheid te sê:

nog méér volmaak as dít

is die fyn litteken

regs onderkant sy naeltjie

in die kwesbare nerf

: reeds dáár

begin hy stadig sterf

Uit: Johann de Lange. 1991. Nagsweet. Human & Rousseau: Kaapstad.

 

Die huwelik van woord & beeld. 8. James Byron Dean

James Byron Dean (1931-1983)

James Byron Dean

Johann de Lange

Die hare strepe lig & donker terug-
gekam, so, & die kuif so
effens vorentoe gepluk & laat vaar,
die fynste frons bokant daardie gebelgde
gevoelige kykers,
die voorkop waaragter ’n brein klop
& onthou & altyddeur verwyte versamel,
die oorskulp luisterend groot,
die meisiemooi mond & sterk kakebeen,
die kop effens gedraai sodat die nekspier
narcisties span, die seunsgladde borskas
deinend onder ’n rooi windbreaker

kyk hy: maar na wie? of wat? Sy ma

wat in ’n lugspieeling wink?
Om so (na hom) te kyk, is om vinnig te leef,
bewus van die skedel wat in jou kreun.

Uit: Johann de Lange. 1991. Nagsweet. Human & Rousseau: Kaapstad.

Die huwelik van woord & beeld. 7. Francis Bacon

Francis Bacon - Studie van drie koppe, 1962 [Linkerhandse paneel]

Studie: portret van ’n man

Johann de Lange

   na ’n skildery van Francis Bacon

Die streepsuikerkleure van die man

slaan teen die oog:
’n pimpel & pers & groen
& blou kadawer!
Kyk hy deur ’n ruit: dié raam
waardeur óns kyk?
Sy gesig, sy hempskraag: wit
wat breuk in baie kleure,
wit wenkbroue & donker hare.
Die vuis teen sy kop ontketen
’n donkerte. Die oog glip
uit soos ’n lens.
’n Swart das is om sy nek geknoop.
Die verf is weefseldik.
Sy nerf word afgestroop:
plek-plek dun,
& plek-plek dik opgestoot.
Die inkarnaatkleur van bederfde vlees,
die sfumato-afdruk van ’n vuis
op die vol lippe: sagte lyne
voor ’n harde geweld.

Uit: Johann de Lange. 1986. Snel grys fantoom. Human & Rousseau: Kaapstad.

Tom Clark - Keats aan boord, September 1820

Melkweg

Keats aan boord, September 1820
Tom Clark

Skemer, ’n paar wit wolke uitgesprei en ’n paar flikkerende sterre
die lieflike tekens wat my lei na hierdie onkenbaarheid,
die waters wat eb en die Horison ’n Misterie,
seespieël kalm en vreemde vis wat rondswem onder in groen

en pers skadu’s soos die gety draai,
’n bewuswees van ’n soort stille ondersese aanwas
van donkerte in die dieper seestrate verder uit,
met my laaste Engelse nag wat op my aankom.

[Vertaal deur Johann de Lange]